Jednačenje suglasnika po zvučnosti

GLASOVNE PROMENE

U govoru se u mnogim rečima vrše glasovne promene: Šabac je lep grad u Srbiji. Jesi li bio u Šapcu?

Mnogi radnici navijaju za fudbalske klubove „Mladi radnik“ i „Radnički“.

U svakom gradu je važno čuvati stare građanske običaje.

Vidimo da se glasovne promene vrše:

  1. a) u različitim oblicima jedne reči (Šabac : Šapcu, radnik : radnici),
  2. b) u novim rečima dobijenim od iste osnove (radnik : Radnički, grad : građanski).

U srpskom pravopisu skoro sve glasovne promene izvršene u govoru beleže se i u pisanju. Izuzetaka od ovog pravila je malo jer važi princip „piši kao što govoriš“.

fonetika

JEDNAČENjE PO ZVUČNOSTI

Suglasnici u srpskom jeziku mogu biti zvučni i bezvučni. Oni obrazuju sedam parova po zvučnosti. Tri bezvučna suglasnika nemaju svog zvučnog parnjaka:

Zvučni         b  g  d  z  ž dž  đ     – – –

Bezvučni     p  k  t  s  š   č   ć    f  h  c

Kada se jedan do drugog nađu dva suglasnika različita po zvučnosti, oni se međusobno jednače. Ova promena naziva se jednačenje po zvučnosti.

To znači da oba suglasnika u dodiru postaju ili zvučni ili bezvučni, što određuje drugi glas u grupi. Ako je prvi suglasnik zvučan a drugi bezvučan, oba će postati bezvučni. Zvučni glas će, dakle, preći u bezvučnog parnjaka, na primer:

b > p: rob + ski > robski > ropski,

g > k: beg + stvo > begstvo > bekstvo,

d > t: od + kupiti > odkupiti > otkupiti,

z > s: raz + paliti > razpaliti > raspaliti.

I bezvučni glasovi f, h, c utiču na jednačenje zvučnog suglasnika ispred njih:

iz + forsirati > izforsirati > isforsirati,

od + hraniti > odhraniti > othraniti,

raz + cepiti > razcepiti > rascepiti.

I obrnuto, kada se bezvučni glas nađe ispred zvučnog, opet će doći do njihovog jednačenja. Tako će bezvučni glas preći u bezvučnog parnjaka, na primer:

p > b: top + džija > topdžija > tobdžija,

k > g: burek + džija > burekdžija > buregdžija,

t > d: svat + ba > svatba > svadba,

s > z: s + drobiti > sdrobiti > zdrobiti.

 

PRAVOPIS

Jednačenje po zvučnosti u govoru se vrši uvek. U pisanju, međutim, postoje retki izuzeci, pa tu ne pišemo ono što zapravo izgovaramo. To se uvek odnosi na tri suglasničke grupe sa suglasnicima različitim po zvučnosti:

DS – ljudski, predsednik, odsvirati, podstaći,

DŠ – odšetati, odškrinuti, podšišati, predškolski,

ĐS – vođstvo.

I u nekim složenicama jednačenje se ne obeležava u pisanju. Razlog za to je što bi došlo do stvaranja dva ista suglasnika, pa zatim do gubljenja jednog od njih: predturski, predtakmičenje, podtip, podtekst. Ukoliko bi se izvršile glasovne promene, te reči mogle bi da promene značenje.

Na primer, pretursko vreme bi moglo značiti i „previše tursko vreme“, a ne „vreme pre dolaska Turaka na Balkan“. Konačno, i u rečima stranog porekla ponekad ne dolazi do jednačenja po zvučnosti: dragstor, nokdaun, brejkdens, gangster. Isto važi i za stra- ne vlastite imenice, tj. imena ljudi, gradova itd.: Mekdonald, Vašington, Tbilisi.

jednačenje po zvučnosti, zvučni suglasnik, bezvučni suglasnik, zvučni parnjak, bezvučni parnjak, pravopis

1+

Users who have LIKED this post:

  • avatar

Comments

comments

Leave a Reply